İşin A, B, C’si

Meslek hayatımda savunduğum en temel şey basitliktir. Bu sadece savunduğum tabi. Çoğu zaman küçük ayrıntılara takılıp kaldığımı inkar etmeliyim. Ancak şiarim basitlikten geçer. Genellikle işin ayrıntılarına veya büyük resmi! görebilmek için genele bakarken en basit olanı kaçırıyoruz. Çok basit, temel şeyleri bilmeden, öğrenmeden daha karmaşık konulara dalıp, takılıp gidiyoruz. Yüzme bilmeden veya sadece tek tip yüzme şekli bilerek denizde açılmak gibi bir şey.

Daha özgü örnekler vermem gerekirse sektörde çalışan profosyeneller kendi meslek alanlarındaki temel terimleri ve işleri bilmeden yıllarını geçirmelidir. Bir elektrik mühendisi 10 yıllık tecrübeye sahip olup bir kompakt şalterin ne olduğunu bilemeyebiliyor veya bildiğini sanıyor. Bir makine mühendisi meslekte 20 yıl geçirmesine rağmen şofben ile kombi ayrımını yapamıyor.

Ben basitten başlamak istiyorum. Onun için aşağıdaki yazılarımda bazı detaylar vardır okumanızı öneririm.

Kombi, Şofben nedir?
Termosifon nedir?
Fan-Coil nedir?
Isı pompası (heat pump) nedir?

Daha önce açıklamadığım bir kaç cihazı daha açıklamak istiyorum. Nitekim mesleğimin ilk yıllarında çok iyi hatırladığım bir anım vardı. Doğalgaz tesisatı, sıhhi tesisat, yangın tesisatı gibi işlerde çalışmıştım. Burada kullanılan ürünleri ve malzemeleri çok iyi biliyordum. Ancak HVAC konusunda bir bilgim yoktu (kısıtlıydı) Ah acaba HVAC ne ki? diye hayıflandığımı hatırlar gülümserim.

Soğutma kulesi iklimlendirme alanında kullanılan bir ekipmandır. Endüstriyel kullanımı da vardır, üstelik bir çok alanda. Ancak ben iklimlendirme alanında olan kısmına değineceğim. Soğutma kulelerinin genel amacı suyun cihaza girip çıkması ve neticesinde sıcaklığının düşmesidir. Buna sebep olan ise hava ile ısı transferi ve buharlaşması esnasında kaybedilen ısıdır. Yaklaşık değer vermek gerekirse 1 gram su buharlaşabilmesi için bir yerden 540 kalori ısı transferi yapması gerekir.

Chiller kelimesi Türkler için biraz talihsiz bir kelime olmuş. Tansu Çiller ile sürekli bağdaştırılan bir kelime. Aslında Türkçe karşılığını endüstriyel soğutucu ve direkt soğutucu olarak düşünebiliriz. Ama zamanında büyüklerimiz! buna adamakıllı bir isim takamadıkları için biz de okunduğu şekliyle “çiller” demekteyiz. Aslında TDK’da bir karşılığı yok. Kullanılması gereken kelime soğutucu veya soğutmaç. Her neyse kelime anlamına takılmayalım. Chiller asıl amacı su soğutmak olan cihazlardır. İklimlendirme amaçlı kullanılabildikleri gibi endüstriyel alanda da proses için gerekli olan suyu soğutmada kullanılmaktadırlar. Endüstriyel alanda kullanılan tiplere usta dili ile “yük çilleri” denilmekle beraber iklimlendirme amaçlı kullanılan cihazlara ise “konfor çilleri, konfor makinesi” denir. Genellikle suyu 7-11 derece arası bir çıkış sıcaklığında sunmaları istenir. 12 veya daha yüksek sıcaklıklarda giren suyun soğutucu akışkan çevrimi ile soğuması amaçlanır. Chiller ünitesinde kondanser (yoğuşturucu) tarafında soğutma kulesi (veya başka bir dış su akynağı) kullanılan cihazlar su soğutmalı, hava kullanılan cihazlar ise hava soğutmalı olarak adlandırılmaktadır. Aşağıdaki görselde su soğutmalı bir cihaz görülmektedir.

Fan-Coil nedir?

Asıl yazmak istediğim konular teknik konular. Ve onlardan bir tanesini yazacağım şimdi; Fan-coil

Fan-coil: Temel prensip olarak içerisine sıcak su aldığı zaman sıcak, soğuk su aldığı zaman soğuk üfleyen cihazdır. Üflemeyi ise içinde bulunan fan yardımı ile yapar. İçeri giren akışkan kılcal borulardan geçerken hemen arkasındaki fan üfleme yapar. Akışkan sıcak ise sıcak üfler soğuk ise soğuk üfleme yapılır. Böylece odanın havası istenilen rejime getirilmiş olur.

Fan-coil cihazları oda termostad kontrol panelleri ile kontrol edilirler. Bu oda termostadları oda içerisine takılarak fan-coil cihazı ile bağlantılanır. Üzerilerindeki proplardan oda sıcaklığını ölçerek fan coil cihazının çalışmasını kontrol ederler. Fan coil cihazlarının girişlerinde genellikle (kullanılması tavsiye edilir) iki yollu ve üç yollu motorlu vanalar kullanılır. Bu sayede hem düzenli bir rejim sağlanmış olur hem de enerjiden tasarruf edilmiş olur. Motorlu vanalar da yukarıda bahsettiğim oda termostadı ile kontrol edilir.

Fan-coil cihazları iki tipte üretilmektedir. (Şekil değil, tip) İki borulu sistem ve dört borulu sistem. İki borulu sistemde boru içerisinden sıcak su geçerse cihaz sıcak, soğuk su geçerse cihaz soğuk üfleme yapar. Başka bir şans yoktur. Bu sistemde birisi gidiş ve birisi dönüş borusudur haliyle. Dört borulu sistemde ise ilk iki borudan sıcak gidiş-dönüş, ikinci iki borudan ise soğuk gidiş-dönüş suları geçmektedir. Anlaşıldığı gibi iki borulu sistemde iki boru dört borulu sistemde ise dört boru yer almaktadır. Bu sayede özellikle mevsim geçişlerinde istenilen hacimlerde ısıtma, istenilen hacimlerde soğutma yapılabilmektedir. Bu seçenek iki borulu sistemde mümkün değildir. Ana ısı merkezinden soğuk su gelirse soğutma, sıcak su gelirse ısıtma yapmaktan başka şansınız yoktur. Dört borulu sistemin iki borulu sisteme göre daha konforlu olduğu açıktır, ancak takdir edersiniz ki dört borulu sistemin iki borulu sisteme göre kurulum borulama masrafı en az iki katıdır.

Peki fan-coil cihazlarına sıcak ve soğuk su nereden gelmektedir? Sıcak su beslemesi, genellikle sıcak sulu kazanlardan veya eşanjör yardımı ile buhar kazanlarından (veya bilimum ısı üreticilerinden veya pompalarından), soğuk su ise chiller gruplarından (veya ısı pompalarından) gelmektedir. Fan-coil sistemleri genellikle büyük sistemlerdir. Büyük alışveriş merkezleri, spor salonları, rezidanslar, kamu binaları gibi yüksek inşaat alanı olan binalarda tercih edilmektedir. Kullanım alanları geçmiş yıllarda daha yaygın olmakla beraber VRV sistemlerinin icadı ile beraber biraz gerilemiştir. Bu büyük hacimleri ısıtmak-soğutmak için büyük ısı merkezlerine ihtiyaç vardır. Bu ısı merkezlerinin kurulması ise oldukça masraflıdır. Fan-coil sisteminin ilk kurulum maliyeti yüksek olmasına karşın işletme masrafları oldukça uygundur.

Fan-coil cihazlarının bir çok şekli vardır. Yer, tavan tipinden, kaset tipine, kanallı tipten, gizli tavan tipine kadar bir çok fan-coil tipi vardır. Bu çeşitlilik sayesinde cihazlar inşaat ile çok uyumlu bir görüntü sunmaktadır. Fan-coil sisteminde ısıtma-soğutma borularına ek olarak bir de drenaj çıkış borusu mevcuttur. Nitekim cihaz soğutma yaparken yoğuşma yapacaktır. Yoğuşma suyu ise drenaj tavası ve ardından drenaj borusu ile dışarı atılmalıdır. Tüm cihazlara düzgün bir şekilde drenaj tesisatı yapılmalıdır.

Fan-coil sistemlerinin avantajları

  • Kurulum maliyeti biraz yüksek olmasına karşın işletme maliyeti oldukça düşüktür.
  •  Dört borulu sistem ile aynı anda hem ısıtma hem soğutma yapılabilmektedir.

Fan-coil sisteminin dezavantajları

  • Kurulum maliyeti yüksektir.
  • Fan cihazın içinde yer aldığından özellikle kalitesiz cihazlarda ses problemi vardır.
  • İki borulu sistemde özellikle mevsim geçişlerinde sıkıntı olmaktadır.
  • Borulama sistemi inşaata fazlasıyla ek yük getirmektedir.